Wprowadzenie
Gdy ludzie myślą o kreatywności, często wyobrażają sobie:
• artystów,
• muzyków,
• designerów,
• malarzy,
• filmowców,
• albo pisarzy.
Tymczasem kreatywność to jedna z najważniejszych umiejętności w branży IT.
Ciekawe, prawda?
Bo na pierwszy rzut oka software development może wydawać się wysoce logiczny, techniczny i ustrukturyzowany. I oczywiście — częściowo tak jest.
Ale gdy spojrzymy głębiej, programowanie to ciągłe rozwiązywanie problemów.
A rozwiązywanie problemów to głęboko kreatywny proces.
Każdego dnia inżynierowie tworzą:
• architektury,
• abstrakcje,
• workflow'y,
• interfejsy,
• systemy,
• optymalizacje,
• i rozwiązania problemów, które często nigdy wcześniej nie istniały.
To wymaga znacznie więcej niż samej wiedzy technicznej.
Kreatywność to nie chaos
Myślę, że jednym z największych nieporozumień o kreatywności jest przekonanie, że pojawia się tylko w spontanicznych lub artystycznych środowiskach.
Ale zdrowa kreatywność zwykle potrzebuje struktury.
Ciekawe, że ograniczenia często zwiększają kreatywność, a nie ją redukują.
Na przykład:
• ciasne deadline'y,
• ograniczenia sprzętowe,
• wymagania dostępności,
• ograniczenia biznesowe,
• albo legacy systemy
mogą zmusić zespoły do myślenia zupełnie nowymi sposobami.
Czasem najlepsze pomysły pojawiają się właśnie dlatego, że idealne warunki nie istnieją.
I szczerze — to bardzo często zdarza się w software development.
Różne typy kreatywności
Kolejna fascynująca rzecz: kreatywność wygląda inaczej w zależności od roli w zespole.
Developerzy mogą wyrażać ją przez:
• architekturę,
• abstrakcje,
• algorytmy,
• optymalizację,
• debugowanie,
• automatyzację.
Designerzy przez:
• interfejsy,
• user experience,
• branding,
• systemy wizualne,
• customer journey.
Product managerowie przez:
• strategię,
• priorytetyzację,
• framing problemu,
• komunikację,
• myślenie biznesowe.
Nawet QA engineerzy używają kreatywności, odkrywając nietypowe edge case'y i nieoczekiwane zachowania użytkowników.
Może kreatywność to nie jedna umiejętność.
Może to zdolność łączenia rzeczy w sposób, który tworzy wartość.
Strach zabija kreatywność
Myślę, że kreatywność jest głęboko powiązana z bezpieczeństwem psychologicznym — klimatem, w którym można podejmować ryzyko interpersonalne.
Dlaczego?
Bo kreatywność wymaga eksperymentowania.
A eksperymentowanie naturalnie obejmuje błędy.
W niezdrowych środowiskach ludzie przestają:
• dzielić się pomysłami,
• brać inicjatywę,
• proponować ulepszenia,
• zadawać „głupie” pytania,
• albo próbować nietypowych podejść.
Dlaczego?
Bo pojawia się strach.
Strach przed:
• osądem,
• odrzuceniem,
• krytyką,
• porażką,
• zawstydzeniem.
To powoli tworzy emocjonalnie defensywne zespoły.
A defensywne zespoły rzadko tworzą innowacyjne rzeczy.
W pewnym momencie ludzie przestają myśleć:
"„Co moglibyśmy zbudować?”"
i zaczynają myśleć:
"„Jak uniknąć negatywnej reakcji?”"
To zmienia całą energię współpracy.
Kreatywność i ego
Kolejny ciekawy paradoks: ego może zarówno pomagać, jak i niszczyć kreatywność.
Zdrowa pewność siebie pozwala ludziom:
• eksperymentować,
• eksplorować pomysły,
• brać inicjatywę,
• wyrażać siebie.
Ale nadmierne przywiązanie do pomysłów tworzy sztywność.
Czasem ludzie bronią rozwiązań nie dlatego, że są najlepsze — ale dlatego, że są do nich emocjonalnie przywiązani.
Dlatego emocjonalnie dojrzały proces kreatywny wymaga elastyczności.
Musisz umieć:
• tworzyć pomysły,
• dzielić się pomysłami,
• ulepszać pomysły,
• i czasem je porzucać.
Bez brania tego osobiście.
I szczerze — to znacznie trudniejsze, niż brzmi.
Nuda i przestrzeń
Nowoczesne środowiska IT są często przeładowane:
• powiadomieniami,
• spotkaniami,
• wiadomościami,
• deadline'ami,
• przełączaniem kontekstów,
• i ciągłą stymulacją.
Ale kreatywność zwykle potrzebuje mentalnej przestrzeni.
Niektóre z najlepszych pomysłów pojawiają się:
• podczas spacerów,
• pod prysznicem,
• na deskorolce,
• na treningu,
• w podróży,
• albo po prostu podczas odpoczynku.
Ciekawe, prawda?
Mózg często rozwiązuje problemy, gdy na chwilę przestajemy wymuszać rozwiązania.
Dlatego równowaga staje się ważna.
Przepracowane umysły zwykle stają się reaktywne, a nie kreatywne.
Kreatywność i współpraca
Myślę, że jedną z najpiękniejszych rzeczy w teamworkie jest kreatywność współpracy.
Momenty, gdy:
• designer inspiruje developera,
• developer inspiruje product ownera,
• QA engineer zauważa okazję, której nikt inny nie widział,
• feedback od klienta pozytywnie zmienia cały kierunek.
W zdrowych zespołach pomysły płyną między ludźmi zamiast ze sobą konkurować.
I to tworzy coś znacznie większego niż indywidualny wkład.
Niestety ego, hierarchia i słaba komunikacja często blokują ten proces.
Czasem najlepszy pomysł w pokoju pochodzi od najcichszej osoby.
Ale psychologicznie niebezpieczne środowiska uniemożliwiają wyjście tych pomysłów na powierzchnię.
Kreatywność wymaga obserwacji
Kolejna rzecz warta wspomnienia: kreatywność jest głęboko powiązana z obserwacją.
Kreatywni ludzie często zauważają:
• wzorce,
• nieefektywności,
• emocje,
• zachowania,
• sprzeczności,
• okazje.
Dlatego ciekawość ma takie znaczenie.
Jeśli przestaniesz obserwować, pytać i eksplorować, kreatywność powoli maleje.
W pewnym momencie praca staje się czysto mechaniczna.
A choć systemy i rutyny są ważne, całkowita utrata ciekawości może powoli redukować emocjonalne zaangażowanie w rzemiosło.
Podsumowanie
Myślę, że kreatywność w branży IT jest znacznie ważniejsza, niż wielu ludzi sobie uświadamia.
Nie tylko dla innowacji.
Ale też dla:
• komunikacji,
• leadershipu,
• rozwiązywania problemów,
• współpracy,
• adaptacji,
• i odporności emocjonalnej.
Bo kreatywność to nie tylko budowanie produktów.
To też znajdowanie zdrowszych sposobów myślenia i pracy razem.
Może kreatywność to nie wyłączny talent zarezerwowany dla artystów czy „obdarzonych” ludzi.
Może to naturalna ludzka zdolność, która rośnie, gdy:
• ciekawość jest wspierana,
• strach jest redukowany,
• perspektywy są szanowane,
• i ludzie czują się wystarczająco bezpiecznie psychologicznie, by eksplorować.
A może najbardziej kreatywne zespoły to nie te najgłośniejsze czy najmądrzejsze.
Może to po prostu środowiska, w których ludzie czują się na tyle bezpiecznie, by myśleć inaczej.
Dzięki!
Seria Soft Skills
Część 6 z 32. Więcej na blogu Empatalk lub ankieta DNA komunikacji: empatalk.app/survey.
Źródła i dalsza lektura
• Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly. https://doi.org/10.2307/2666999
• van Knippenberg, D., Nishii, L.H., & Dwertmann, D.J.G. (2020). Synergy from diversity: Managing team diversity to enhance performance. Behavioral Science & Policy. https://doi.org/10.1353/bsp.2020.0007